Strój ludowy

Strój ludowy

 


Według opisów Oskara Kolberga w I poł. XIX w. na terenach południowo-wschodniej Wielkopolski mężczyźni i kobiety nosiły następujące ubiory, opisane w katalogu do wystawy z 1990 roku w Muzeum Okręgowym Ziemi Kaliskiej przez etnografa Annę Jabłońską-Ważny.

 

[…] okrycia wierzchnie stanowiły zimą kożuchy nie poszyte suknem, wyprawione na kolor biały lub żółty, czasem zdobione naszyciami z kolorowej skórki, sukmany niebieskie, granatowe lub białe szyte z samodziału wełnianego lub sukna; latem – z tkanin płóciennych. Sukmany zdobiono barwnymi podszewkami i wyłogami oraz naszyciami z kolorowego sznurka. Najprostszym i najtańszym okryciem były kamizele, o kroju bliskim sukmanie, szyte z płótna, często używane jako odzież robocza. Pod sukmaną noszono kamizelki (nazywane kaftanami, jaczkami, westkami) w tkaninie i kolorystyce przeważnie z nią jednolite, czasem z materiału kraciastego fabrycznego lub samodziałowego. Spodnie, wpuszczane w wysokie buty, bywały zimą sukienne, granatowe lub czarne, latem – z płótna białe, modre, granatowe. Jako nakrycia głowy służyły czapki, będące przeważnie rozmaitymi odmianami rogatywki, szyte z sukna granatowego, zdobione siwym barankiem i niebieską wstążką (wykrawanki, czapki luśniowate). Obok czapek występowały także kapelusze filcowe czarne, zróżnicowane w kształcie i wielkości. Latem noszono także kapelusze słomiane.[1]

Od tego obrazu dość znacznie odbiegały ubiory męskie […] tzw. „wołoszki”, będące w Wielkopolsce formą przejściową od sukmany do płaszcza. Były one poważniejsze w wyrazie, przeważnie czarne, pozbawione barwnych podszewek i naszyć. […][2]

            Na przełomie XIX i XX wieku […] na skutek masowego pojawienia się tkanin fabrycznych kobiety wiejskie zarzucały tkactwo domowe, rezygnując tym samym z obecności w swym ubiorze wielobarwnych pasiastych samodziałów w postaci płacht, zapasek itp. Jednoczesne rozpowszechnienie się tiulu stało się przyczyną wspaniałego rozwoju haftu ludowego i zastąpienia płóciennych czepców, kryz i fartuchów, bogato zdobionymi tiulowymi, bez których trudno dziś sobie wyobrazić tradycyjny strój Wielkopolanki. Coraz częściej wchodziły też w użycie gotowe fabryczne wyroby, jak np. chusty wełniane, jedwabne, czy szczególnie uroczyste czarne aksamitne zdobione bogatym obszyciem z frędzli.[3]

 

 

            Podstawowe części stroju kobiecego zostają jednak zachowane, choć szyto je z rozmaitych tkanin gotowych. Koszula, pierwotnie wykonana w całości z płótna tkanego w domu, coraz częściej otrzymuje górną część (ciałko) z cieńszego płótna fabrycznego. Odświętne koszulki, wykonane z najdelikatniejszego płótna zdobione są przy szyi i mankietach koronką i nie posiadają już dawnego „nadołka”, sięgając tylko do pasa. Do odświętnej koszuli przypina się kołnierzyk ozdobny (kryza, gorsik), coraz częściej tiulowy, pięknie haftowany. Sznurówka, zwana też „stónikiem” lub „szorcem”, to fałdzista spódnica doszyta do stanika bez rękawów, wyciętego pod szyją i zapinanego z przodu do pasa na guziki bądź haftki – stanowi ona charakterystyczny element regionalnego stroju dla większej części terytorium Wielkopolski. Szyto sznurówki z płótna, bawełny, samodziału (wełnioka), później z fabrycznych satyn, tybetów i adamaszków. Na spódnicę zawiązywano fartuchy, od święta białe tiulowe bądź płócienne z haftem, także jedwabne zdobione koronką. Jako ubiór wierzchni kobiety wielkopolskie nosiły najczęściej swego rodzaju bluzki z długimi rękawami, zapinane z przodu na jeden lub dwa rzędy guziczków. Szyte były często z tej samej tkaniny co sznurówka, ale również z tkanin odmiennych, np. z wełnianej krepy w kolorach ciemnych; dekorowano je doszywając u dołu falbankę z przejrzystej koronki. Przed chłodem kobiety chroniły się także rozmaitością chust wełnianych (tkane – tureckie, drukowane - francuskie), welurowych i aksamitnych.[4]

 


 

 

            Uroczystym nakryciem głowy kobiety zamężnej był czepiec, stanowiący na terenie Wielkopolski najbardziej zróżnicowaną część odzieży ludowej tak w zakresie formy jak i dekoracji. Na pół.-wsch. połaciach regionu można wyróżnić dwa zasadnicze typy: z wiązadłami i bez. Czepce bez wiązadeł są formą starszą chronologicznie i charakteryzują się interesującą konstrukcją; występowały w okolicach Ołoboka i Kalisza. Czepce z wiązadłami rozpowszechnione na całym omawianym obszarze były w poważnym stopniu zróżnicowane pod względem wielkości, uformowania główki, długości i sposobu noszenia wiązadeł, oraz bogactwa i motywu dekoracji. W niektórych rejonach czepce przewiązywano „jedwabnicą” tj. chustą jedwabną o żywym kolorze i dekoracyjnym szlaku.[5]

            Dopełnieniem stroju były oczywiście korale, także naturalne, z dołączonym niekiedy krzyżykiem i medalikiem, wiązane z tyłu barwnymi wstążkami z haftem maszynowym.[6]

 

 

Czepiec kaliski haftowany na tiulu, fot. Literatura ludowa 1964, nr 1-2, s. 44.
 
 
Cały TEKST dostępny tutaj: 

https://drive.google.com/file/d/0Bz100s5UgxoWbEpaTXVIU0tmQVk/view?usp=sharing



[1] A. Jabłońska-Ważny, Stroje ludowe z południowo-wschodniej Wielkopolski, Informator o wystawie, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej, Kalisz 1990, s. 5.

[2] Tamże.

[3] Także, s. 6.

[4] Tamże, 6-7.

[5] Tamże, s. 7.

[6] Tamże.

 

Strój kaliski mężatki z wydawnictwa "Suknia wydaje ludzkie obyczaje.
Wielkopolskie stroje ludowe w zbiorach Muzeum Etnograficznego, Poznań 2005, s. 106.

 

 

Strój z Ołoboku mężatki, fot. z wydawnictwa "Suknia wydaje ludzkie obyczaje.
Wielkopolskie stroje ludowe w zbiorach Muzeum Etnograficznego, Poznań 2005, s. 109.

 


 

Bibliografia polskich strojów ludowych oraz ATLAS POLSKICH STROJÓW LUDOWYCH

dostępne tutaj:

http://apsl.ptl.info.pl/p/bibliograf.html

 


 

 

                                  Partner medialny:  

Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu | ul. Łazienna 6 | 62-800 Kalisz | tel. (62) 765 25 01, (62) 765 25 45 | fax (62) 767 23 18 | e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Polityka & ochrona prywatności || Prawa autorskie