Twórczość ludowa

Biały hafty nasnuwany na płótnie, zwany też snutym lub określany mianem snutek, można nazwać najefektowniejszym haftem ludowym Wielkopolski. Rozpowszechniony głównie w południowej Wielkopolsce, rozwinął się i najdłużej przetrwał we wsi Golina koło Jarocina, gdzie obecnie jest jeszcze uprawiany przez nieliczne grono specjalistek. Na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku snutkami ozdabiano koszulki, fartuchy, krezy i czepce płócienne oraz tiulowe, w okresie międzywojennym przybierano nimi głównie bieliznę kościelną, a po drugiej wojnie światowej haft ten stosuje się prawie wyłącznie do dekoracji serwetek i obrusów stołowych.

Efekt dekoracyjny haftu nasnuwanego polega na równoczesnym i harmonijnym zespoleniu trzech składników:
układów dziurek występujących pojedynczo, grupowo i pasowo czy nawet obramowujących niektóre motywy; pierwszym składnikiem snutek jest więc haft dziurkowany; zestawów motywów, złożonych z płaskich figur o zaokrąglonych narożnikach i dających się najczęściej wpisać w koło lub owal; motywy te wykończone są wąskim ściegiem atłaskowym, ściegiem dzierganym lub szeregiem dziurek; odcinków pojedynczych nitek, łączących poszczególne elementy i większe motywy haftu, a nazywanych "nóżkami pajęczymi". 

Wycięcie płótna pod nóżkami pajęczymi powoduje wyodrębnienie elementów oraz motywów zdobniczych tworzących wraz z łączącymi je nitkami, lekką, przejrzystą kompozycję upodabniającą haft snutkowy do koronki.

Skromnym haftem nasnuwanym zdobiły Golinianki, w drugiej połowie dziewiętnastego wieku, płócienne fryzki, fartuchy i koszulki. Początkowo były to pojedyncze elementy zdobnicze snutek, wprowadzone do przeważającego haftu dziurkowanego. Stopniowo proporcje zmieniano: haft dziurkowany ustępował miejsca coraz bogatszym motywom snutkowym, a zwłaszcza ażurom powstałym przez śmielsze wycinanie płótna pod nasnutymi nitkami.

Jak dalece haft ten był w powszechnym użyciu w Golinie około roku 1897, stwierdza ówczesna właścicielka majątku, Helena Moszczeńska (1862-1950), notując w swoich zapiskach, że "w kościele aż się bieliło od czepków, fryzek i fartuchów haftowanych". Z chwilą rozpowszechnienia się we wsi gęstockiego tiulu rozpoczęto w Golinie zdobić haftem nasnuwanym tiulowe czepki i fryzki, ograniczając motywy do kół z przesnutymi w środku nóżkami pajęczymi. Haft nasnuwany na tiulu, znacznie mniej pracochłonny niż wykonywany na płótnie, jest jednak o wiele mniej dekoracyjny.

Zanikający - z różnych przyczyn - ludowy haft wytwarzany w Golinie znalazł opiekunkę i propagatorkę w osobie wspomnianej Heleny Moszczeńskiej. Nie mogąc powstrzymać nieuniknionego po I wojnie światowej zarzucania strojów ludowych, których największą ozdobą był białe hafty nasnuwane, potrafiła ona zainteresować mieszkanki Goliny wyszywaniem bielizny kościelnej i przenoszeniem na nią motywów ze starych czepków, fryzurek i fartuchów. Stosowała zachętę słowną, udzielała datków pieniężnych, wysyłała celniejsze roboty hafciarskie kobiet wiejskich na wystawy, uzyskując pochwały, wyrazy zachęty i uznanie. Obserwując naturalne odchodzenie starszego pokolenia hafciarek, podjęła, w okresie międzywojennym, trud uczenia haftów, zwłaszcza snutkowych, golińskich kobiet i dziewcząt.

Po drugiej wojnie światowej opiekę nad golińskimi snutkami przejęły instytucje państwowe i spółdzielcze. Patronat nad twórczością objęła "Cepelia", która poprzez działające na terenie Wielkopolski spółdzielnie - najpierw Wielkopolską Spółdzielnię Przemysłu Ludowego a później Regionalną Spółdzielnię Przemysłu Ludowego i Artystycznego - urządzała we wsi kursy hafciarskie i starał się zorganizować zbyt wytworów z tej dziedziny sztuki ludowej.
Dziś dzieło Heleny Moszczeńskiej kontynuowane jest przez grono kilkunastu hafciarek z Goliny i innych miejscowości regionu (m. in. Pelagię Pietrzak, Barbarę Michalak, Danielę Krawczyńską, Stanisławę Kowalską, Genowefę Dopierałę-Osuch). Władze powiatu jarocińskiego, w trosce o zachowanie tych cennych tradycji, organizują corocznie "Wystawę Sztuki Ludowej”. Jest ona doskonałym miejscem do prezentowania twórczości ludowej oraz zachęcania młodych pokoleń do jej podtrzymywania.
 
(Fragmenty wydawnictwa "Zapiski jarocińskie" nr 6 z roku 1984)

Pelagia Pietrzak - haft nasnuwany

Pelagia Pietrzak, twórczyni ludowa z Goliny koło Jarocina, zmarła w poniedziałek 26 marca 2012 roku.

Czytaj więcej...

                                  Partner medialny:  

Centrum Kultury i Sztuki w Kaliszu | ul. Łazienna 6 | 62-800 Kalisz | tel. (62) 765 25 01, (62) 765 25 45 | fax (62) 767 23 18 | e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Polityka & ochrona prywatności || Prawa autorskie

Pokaż tylko: Twórczość ludowa

Pokaż tylko:  Frywolitka Haft - snutka | Słomkarstwo | Rzeźba |